Peyami Safa

Peyami Safa, 2 Nisan 1899'da İstanbul'un Gedikpaşa semtinde, Servet-i Fünûn döneminin önemli şairlerinden İsmail Safa'nın oğlu olarak dünyaya geldi. Adı, baba dostu şair Tevfik Fikret tarafından konulmuştur.

Henüz bir buçuk yaşındayken babasını kaybetti. İsmail Safa, 1900 yılında Sivas'a sürgüne gönderilmiş ve 1901'de orada vefat etmiştir. Ailenin maddi durumu son derece güçleşti; annesi Server Bedia Hanım, Peyami'yi ve ağabeyi İlhami Safa'yı zor koşullar altında büyüttü.

1908 yılında sağ kolunda kemik veremi ortaya çıktı. Bu hastalık dokuz yıl sürerek çocukluğunu ve gençliğini derinden etkiledi. Hastanelerde geçen yıllar, ileride yazacağı 'Dokuzuncu Hariciye Koğuşu' romanının otobiyografik kaynağını oluşturacaktı.

Vefa İdadisi'ne başladıysa da hastalığı ve maddi sıkıntılar nedeniyle okulu bıraktı. Üniversite eğitimi almadı; ancak kendi kendini yetiştirerek Fransızca, felsefe, edebiyat ve sosyal bilimler alanlarında derin bir birikim kazandı.

1919 yılında ağabeyi İlhami Safa ile birlikte 'Yirminci Asır' gazetesini çıkararak gazetecilik hayatına adım attı. 1922'den itibaren romanlarını ardarda yayımlamaya başladı. Aynı yıllarda Server Bedi takma adını kullanarak popüler romanlar ve Cingöz Recai serisini kaleme aldı.

1928-1940 yılları arasında Cumhuriyet gazetesinde edebiyat sayfası editörü ve köşe yazarı olarak çalıştı. En önemli romanlarını bu yıllarda yayımladı: Dokuzuncu Hariciye Koğuşu (1930), Fatih-Harbiye (1931), Bir Tereddüdün Romanı (1933). Özellikle Fatih-Harbiye, Doğu-Batı çatışmasını İstanbul'un iki yakası üzerinden işleyen sembolik romanı olarak Türk edebiyatının klasikleri arasına girdi.

1930'lu yıllarda felsefe ve medeniyet konularına olan ilgisi yoğunlaştı. Mustafa Şekip Tunç ve Hilmi Ziya Ülken gibi filozoflarla yakın dostluklar kurdu. 1931 yılında Türk Felsefe Cemiyeti'nin ikinci kuruluşunda etkin rol aldı.

Nâzım Hikmet ile gençlik yıllarında kurulan dostluk, ideolojik çatışma nedeniyle şiddetli bir düşmanlığa dönüştü. Bu kopuştan sonra Peyami Safa hayatının sonuna kadar antikomünist bir düşünce çizgisini benimsedi.

1949'da yayımlanan Matmazel Noraliya'nın Koltuğu, mistisizme ve metafiziğe yönelişinin romansal ifadesi oldu. 1951'deki Yalnızız romanı Doğu-Batı sentezi meselesini en derinlemesine işlediği eseri oldu. 1953-1960 yılları arasında Türk Düşüncesi dergisini yayımladı.

27 Mayıs 1960 darbesinin ardından Türk Dil Kurumu ve Türk Edebiyatçılar Birliği ile ilişkisi kesildi. Şubat 1961'de askerlik yaparken Erzincan'da ölen oğlu Merve'nin kaybından derinden sarsılan Peyami Safa, üç ay sonra 15 Haziran 1961'de beyin kanamasından vefat etti.