Nurettin Topçu
1909, İstanbul (Süleymaniye) — ☾ 1975
Nurettin Topçu (1909-1975), Türk düşünce tarihinin en önemli ahlâk felsefecilerinden biridir. Sorbonne Üniversitesi'nde felsefe doktorası yapan ilk Türk öğrenci olarak 1934'te 'Conformisme et révolte' başlıklı teziyle büyük başarı elde etmiştir. Yaklaşık kırk yıl öğretmenlik yapan Topçu, 1939'da kurduğu Hareket dergisiyle Türk düşünce hayatında derin izler bırakmıştır. Maurice Blondel'in hareket felsefesi ile İslâm tasavvuf geleneğini birleştiren özgün bir ahlâk felsefesi kurmuştur.
Nurettin Topçu, 7 Kasım 1909'da İstanbul Süleymaniye'de dünyaya geldi. Baba tarafı Erzurumlu olup ailesi Topçuzadeler olarak tanınırdı. Babası Topçuzade Ahmet Efendi, Erzurum'da zahirecilik ve hayvan ticareti yapıyordu; daha sonra İstanbul Çemberlitaş'ta kasaplık yaptı.
İlk tahsilini Bezmiâlem Valide Sultan Mektebi'nde tamamladıktan sonra Büyük Reşit Paşa Numune Mektebi'ni birincilikle bitirdi. Ardından Vefa İdadisi'ne devam etti ve 1928'de İstanbul Erkek Lisesi'nden mezun oldu.
1928 yılında Cumhuriyet bursuyla Fransa'ya gönderildi. İlk üç yılını Aix ve Bordeaux liselerinde geçirdi. Ardından Strasbourg ve Sorbonne üniversitelerinde psikoloji, estetik, felsefe, mantık, sosyoloji ve sanat tarihi dallarında lisans eğitimi aldı.
Fransa'da bulunduğu dönemde tarihi önem taşıyan iki tanışıklık yaptı: tasavvuf tarihçisi Louis Massignon ve aksiyon felsefesinin kurucusu Maurice Blondel. Blondel'in hareket felsefesi, Topçu'nun düşünce sisteminin ana kaynaklarından biri oldu. Ayrıca Kant ve Bergson felsefelerinden derinden etkilendi.
2 Temmuz 1934'te Sorbonne'da 'Conformisme et révolte: esquisse d'une psychologie de la croyance' başlıklı doktora tezini başarıyla savundu. Bu tez, Sorbonne'da felsefe doktorası veren ilk Türk öğrenci olmasını sağladı.
1934'te Türkiye'ye dönerek Galatasaray Lisesi'nde felsefe öğretmeni olarak göreve başladı. 1939'da Hareket dergisini yayımlamaya başladı. Derginin adı Maurice Blondel'in aksiyon felsefesinden esinlenmişti. Basın hürriyetinin sınırlı olduğu tek parti döneminde Hareket, din, milliyetçilik ve toplumsal nizam gibi kavramlara resmi görüşün dışında yeni anlamlar yüklemesiyle önem taşıyordu.
Hareket dergisinde yayımlanan 'Çalgıcılar' başlıklı yazıyla tek şef rejimini hicvetmesi üzerine soruşturma açıldı ve 1943'te ceza olarak Denizli İsmet İnönü Lisesi'ne sürgün edildi. 1944'te İstanbul Erkek Lisesi'ne nakledilmesiyle sürgünü sona erdi. Burada yaklaşık on sekiz yıl görev yaptı.
Robert Kolej'de tarih, İstanbul İmam Hatip Okulu'nda psikoloji, felsefe ve dinler tarihi dersleri de verdi. İmam Hatip okullarının müfredatının hazırlanmasında önemli katkılarda bulundu.
1960 ihtilâlinden sonra Ali Fuat Başgil ile birlikte Adalet Partisi'nin kuruluş çalışmalarına katıldı; 1961 seçimlerinde Konya'dan senatörlüğe aday gösterildi. Ancak siyasi tecrübesi bu kısa dönemle sınırlı kaldı.
Hayatı boyunca Türk Kültür Ocağı, Milliyetçiler Derneği ve Türkiye Millî Kültür Vakfı'nda aktif rol aldı. Seminer ve konferanslar verdi.
1974 yılında yaş haddinden emekli oldu. Kısa süre sonra pankreas kanserine yakalandı. 10 Temmuz 1975'te İstanbul'da vefat etti. Topkapı Kozlu Kabristanı'na defnedildi.
Eğitim Hayatı
Yayınevleri
Düşünsel Çizgi
Nurettin Topçu, Maurice Blondel'in hareket felsefesi ile İslâm tasavvuf geleneğini birleştiren özgün bir ahlâk felsefesi kurmuştur. Determinizm, rasyonalizm ve pragmatizme karşı geliştirdiği 'isyan ahlâkı' kavramı, insanın iradesini kullanarak daha yüksek bir düzene ulaşmasını öngörür. Anadolu topraklarına bağlı bir milliyetçilik, eğitimin manevi temellere oturtulması ve tasavvufî bireysellik onun düşüncesinin ana hatlarını oluşturur.
Fransa Dönemi (1928-1934)
1928–1934Sorbonne'da felsefe doktorası; Blondel'in hareket felsefesi ve Bergson'dan etkilenme; Massignon aracılığıyla tasavvuf düşüncesiyle tanışma.
Erken Öğretmenlik ve Hareket Dönemi (1934-1943)
1934–1943Galatasaray ve Vefa liselerinde öğretmenlik; Hareket dergisinin kuruluşu; tek parti dönemine muhalefetin ilk adımları.
Olgunluk Dönemi (1944-1968)
1944–1968İstanbul Erkek Lisesi'nde uzun süreli öğretmenlik; ders kitapları ve düşünce eserlerinin yazılması; Anadoluculuk, ahlâk ve eğitim konularında eser verme.
Son Dönem (1968-1975)
1968–1975Ahlâk, İslâm düşüncesi ve medeniyet konularında yoğun eser üretimi; emeklilik ve vefat.
Kamusal Faaliyetler
Uzmanlık Alanları & Kavramlar
Uzmanlık Alanları
Temel Kavramlar
Vefatı
1975 — 10 Temmuz'da İstanbul'da vefat etti; Topkapı Kozlu Kabristanı'na defnedildi
Toplam 18 eser · Kronolojik sıralama (yeniden eskiye)
2000'ler
Millet Mistikleri
Deneme1990'ler
Reha
Roman1970'ler
1960'ler
İslâm ve İnsan
DenemeBergson
AraştırmaVar Olmak
DenemeBüyük Fetih
DenemeAhlâk Nizamı
DenemeYarınki Türkiye
Deneme1950'ler
Taşralı
Roman1930'ler
İsyan Ahlâkı
AraştırmaAkademik Görevler
Felsefe Öğretmeni — Galatasaray Lisesi
Felsefe Öğretmeni — İstanbul Vefa Lisesi
Felsefe Öğretmeni — İstanbul Erkek Lisesi
Tarih Öğretmeni — Robert Kolej
Felsefe ve Dinler Tarihi Öğretmeni — İstanbul İmam Hatip Okulu
Kurumsal Roller
Kurucu ve Başyazar — Hareket Dergisi
Dört dönem halinde yayımlanan dergi. Toplam 158 sayı. Ölümünden sonra yeni seriyle devam etti.
Entelektüel Lider ve Konuşmacı — Milliyetçiler Derneği
Konuşmacı — Türkiye Millî Kültür Vakfı
Siyasi Faaliyetler
Kuruluş çalışmalarına katıldı; 1961 Konya Cumhuriyet Senatosu adayı — Adalet Partisi
Zaman Çizelgesi
7 Kasım'da İstanbul Süleymaniye'de doğdu
İstanbul Erkek Lisesi'nden mezun oldu
Cumhuriyet bursuyla Fransa'ya gönderildi
Fransa'da Louis Massignon ve Maurice Blondel ile tanıştı
Sorbonne'da doktora tezini başarıyla savundu; Sorbonne'dan doktora alan ilk Türk felsefeci
Galatasaray Lisesi'nde felsefe öğretmenliğine başladı
Hareket dergisini yayımlamaya başladı
'Çalgıcılar' yazısı nedeniyle Denizli'ye sürgün edildi
İstanbul Erkek Lisesi'ne nakledildi
'Garbın İlim Zihniyeti ve Ahlâk Görüşü' yayımlandı
'Türkiye'nin Maarif Dâvası' yayımlandı
Konya'dan Cumhuriyet Senatosu adayı gösterildi
'Var Olmak' yayımlandı
Hareket dergisi 'Fikir ve San'atta Hareket' adıyla yeniden yayına başladı
'Bergson' ve 'İradenin Dâvası' yayımlandı
'Mehmet Âkif' ve 'Kültür ve Medeniyet' yayımlandı
Yaş haddinden emekli oldu
10 Temmuz'da İstanbul'da vefat etti; Topkapı Kozlu Kabristanı'na defnedildi
Entelektüel Gelişim Dönemleri
Fransa Dönemi (1928-1934)
1928–1934Sorbonne'da felsefe doktorası; Blondel'in hareket felsefesi ve Bergson'dan etkilenme; Massignon aracılığıyla tasavvuf düşüncesiyle tanışma.
Erken Öğretmenlik ve Hareket Dönemi (1934-1943)
1934–1943Galatasaray ve Vefa liselerinde öğretmenlik; Hareket dergisinin kuruluşu; tek parti dönemine muhalefetin ilk adımları.
Olgunluk Dönemi (1944-1968)
1944–1968İstanbul Erkek Lisesi'nde uzun süreli öğretmenlik; ders kitapları ve düşünce eserlerinin yazılması; Anadoluculuk, ahlâk ve eğitim konularında eser verme.
Son Dönem (1968-1975)
1968–1975Ahlâk, İslâm düşüncesi ve medeniyet konularında yoğun eser üretimi; emeklilik ve vefat.
Alıntılar
"Hür hareket, Allah'a dayanarak yapılan isyandır."
"Maarif demek, muallim demektir. Kitap, program, imtihan ve bütün öğretim meselelerini çözecek olan bir milletin muallim ordusudur."
"Medeniyet satın alınır zannettik; elbiseyi aldık, insanı göremedik."
"Millet ruhunu yapan maariftir. Maarifin düşmesi millet ruhunu yerlere serer."
"Hakikat, ruhun sevgilisidir ve bu aşkın çocuğu, düşünmektir."
"İlim ve ahlâk aynı kökten çıkar, biz bunu bilemedik."
"Dua sözlerin en güzelidir. Nurdan, sudan ve sevdadan yapılmıştır."
Kaynakça
İsmail Kara, Nurettin Topçu: Hayatı ve Bibliyografyası (2013). Dergâh Yayınları .
TDV İslâm Ansiklopedisi, TOPÇU, Nurettin .
Kaynağa Git →Bu sayfada bir hata mı var?
Hata Bildir