İdris Küçükömer
1925, Giresun — ☾ 1987
İdris Küçükömer (1925-1987), Türk düşünce hayatının en tartışmalı ve özgün iktisatçı-düşünürlerinden biridir. İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi'nde akademisyen olarak görev yapmış, 'Düzenin Yabancılaşması' adlı eseriyle Türkiye'deki sağ-sol kavramlarını ters yüz eden tezleriyle büyük tartışmalara yol açmıştır. Sivil toplum teorisi ve bürokrasi eleştirisi onun düşüncesinin temel eksenleridir.
İdris Küçükömer, 1 Haziran 1925 tarihinde Giresun'da orta sınıf bir ailede dünyaya geldi. Babası 1934 yılında vefat etti ve Küçükömer güç koşullarda büyüdü.
1951 yılında İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi'nden mezun olan Küçükömer, aynı fakültede akademik kariyerine başladı. 1955 yılında 'Modern Kapital Teorilerinde Münakaşalı Bazı Problemler' başlıklı teziyle doktorasını tamamladı. 1958 yılında doçentlik unvanını aldı.
27 Mayıs 1960 askeri müdahalesinin ardından Küçükömer, 1961 yılında yayın hayatına başlayan Yön dergisinde yazılar yazmaya başladı. 1963 yılında Sosyalist Kültür Derneği'nin kuruluşunda yer aldı ve Türkiye İşçi Partisi'ne katılarak partinin Bilim Kurulu'nda görev aldı.
Yön dergisinin yanı sıra Ant dergisinde de yazmaya devam etti. 1960'ların ikinci yarısında Milli Demokratik Devrim tezine karşı eleştiriler kaleme aldı. Sencer Divitçioğlu ile birlikte Asya Tipi Üretim Tarzı tartışmalarını Türkiye gündemine taşıdı.
1969 yılında 'Düzenin Yabancılaşması' adlı eseri yayımlandı ve Türk düşünce hayatında adeta bir deprem etkisi yarattı. Kitapta Küçükömer, Türkiye'deki sağ-sol kavramlarının yerlerinin değiştiğini ileri sürdü. Batıcı-laik bürokratik kesimi 'sağcı', halkçı-İslamcı kitleleri ise 'solcu' olarak nitelendirdi.
1969 yılında Milliyet gazetesinde düzenlenen açık oturumlarda tezlerini kamuoyuyla paylaşan Küçükömer, yoğun eleştirilere maruz kaldı. Yalçın Küçük, Ant dergisinde tezlerine yönelik eleştirel bir makale yayımladı. 1973 yılından itibaren yaklaşık on yıl sürecek bir suskunluk dönemine girdi.
Profesörlük süreci de çalkantılı geçti. Fakülte kurulunun profesörlük kararı üniversite senatosu tarafından onaylanmadı. Danıştay'a dava açtı ve kazandı; ancak profesörlük kararnamesi ancak 1976'da uygulamaya konulabildi.
12 Eylül 1980 askeri darbesi sonrasında 1402 sayılı kanunla 1983 yılında üniversiteden ihraç edildi. Ardından Erdal İnönü'nün Sosyal Demokrasi Partisi'ne katıldı. Yeni Gündem dergisinde düzenli olarak sivil toplum ve demokrasi üzerine yazılar yazdı.
Küçükömer'in düşünce dünyasının merkezinde 'sivil toplum' kavramı yer alıyordu. Sivil toplumun ön koşulunun iktidarın bölünmesi olduğunu savunuyordu. Türkiye'de otonom sayılabilecek tek sınıfın bürokratlar olduğunu ileri sürüyordu.
Son yıllarını Büyükada'da geçiren Küçükömer, 5 Temmuz 1987'de İstanbul'da vefat etti. Büyükada Mezarlığı'na defnedildi. Ölümünden sonra eserleri 'Bütün Eserleri' serisi altında yeniden yayımlandı.
Eğitim Hayatı
Dergiler & Gazeteler
Yayınevleri
Düşünsel Çizgi
Küçükömer, Türkiye'nin siyasal ve toplumsal yapısını Osmanlı'dan Cumhuriyet'e uzanan tarihsel bir süreklilik içinde analiz etmiştir. Batılılaşma sürecinin halktan kopuk bürokratik bir seçkinler projesi olduğunu, gerçek ilerlemenin halk kitlelerinin talepleriyle gerçekleşeceğini savunmuştur. Türkiye'deki sağ-sol ayrımının Batı'daki karşılığının tam tersi olduğu tezi, onu Türk siyasal düşüncesinin en tartışmalı isimlerinden biri yapmıştır.
Erken Akademik Dönem (1951-1960)
1951–1960İktisat eğitimi ve doktora/doçentlik çalışmaları. Klasik iktisat teorileri üzerine akademik çalışmalar.
Yön-Ant Dönemi (1961-1969)
1961–1969Yön ve Ant dergilerinde aktif yazarlık. TİP Bilim Kurulu üyeliği. ATÜT tartışmalarını gündemine taşıma.
Suskunluk ve Profesörlük Dönemi (1973-1983)
1973–1983Yaklaşık on yıllık sessizlik. 1976'da profesör unvanını alma. 12 Eylül sonrası ihraç.
Son Dönem (1983-1987)
1983–1987Üniversiteden ihraç. SODEP üyeliği. Yeni Gündem'de sivil toplum yazıları.
Kamusal Faaliyetler
Uzmanlık Alanları & Kavramlar
Uzmanlık Alanları
Temel Kavramlar
Vefatı
1987 — 5 Temmuz'da İstanbul'da vefat etti; Büyükada Mezarlığı'na defnedildi
Toplam 7 eser · Kronolojik sıralama (yeniden eskiye)
Akademik Görevler
Doçent — İstanbul Üniversitesi
Profesör — İstanbul Üniversitesi
Kurumsal Roller
Kurucu Üye — Sosyalist Kültür Derneği
Üye — TİP Bilim Kurulu
Türkiye İşçi Partisi'nin akademik danışma kurulunda görev.
Siyasi Faaliyetler
Bilim Kurulu Üyesi — Türkiye İşçi Partisi (TİP)
Üye — Sosyal Demokrasi Partisi (SODEP)
1402 sayılı kanunla üniversiteden ihraç edildi
Zaman Çizelgesi
1 Haziran'da Giresun'da doğdu
İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi'nden mezun oldu
Doktorasını tamamladı
Doçent oldu
Yön dergisinde yazmaya başladı
Sosyalist Kültür Derneği'nin kuruluşunda yer aldı; TİP Bilim Kurulu'na katıldı
'Düzenin Yabancılaşması' yayımlandı; büyük tartışma yarattı
Milliyet gazetesinde açık oturumlara katılarak tezlerini savundu
Yaklaşık 10 yıllık suskunluk dönemine girdi
Danıştay kararıyla 10 yıllık gecikmenin ardından profesör unvanını aldı
12 Eylül askeri darbesi; akademik baskılar başladı
1402 sayılı kanunla İstanbul Üniversitesi'nden ihraç edildi
Erdal İnönü'nün SODEP'ine katıldı
Yeni Gündem dergisinde yazmaya başladı
5 Temmuz'da İstanbul'da vefat etti; Büyükada Mezarlığı'na defnedildi
Bütün Eserleri Bağlam Yayınları tarafından yayımlanmaya başlandı
Entelektüel Gelişim Dönemleri
Erken Akademik Dönem (1951-1960)
1951–1960İktisat eğitimi ve doktora/doçentlik çalışmaları. Klasik iktisat teorileri üzerine akademik çalışmalar.
Yön-Ant Dönemi (1961-1969)
1961–1969Yön ve Ant dergilerinde aktif yazarlık. TİP Bilim Kurulu üyeliği. ATÜT tartışmalarını gündemine taşıma.
Suskunluk ve Profesörlük Dönemi (1973-1983)
1973–1983Yaklaşık on yıllık sessizlik. 1976'da profesör unvanını alma. 12 Eylül sonrası ihraç.
Son Dönem (1983-1987)
1983–1987Üniversiteden ihraç. SODEP üyeliği. Yeni Gündem'de sivil toplum yazıları.
Alıntılar
"Türkiye'de sağ soldur, sol sağdır."
"Kapıkulluğu artık genetik yapıya yerleşmiş; toplumsal alandan çıkıp biyolojik belirlenme düzeyine geçmiş."
"Sivil toplumun ön koşulu iktidarın bölünmesidir."
"Batıcı, laik, bürokratik sosyal güçler halkı beğenmezler; halkı yönetilecek sürü olarak görürler."
"Zincirin en tehlikeli halkası itaattir."
"Eğer bir yasanın hesaba katmadığı birtakım olgular çıkmışsa, olgular değil yasa değişmelidir."
Kaynakça
Asaf Savaş Akat, Sivil Toplum Uç Beyi İdris Küçükömer. Efil Yayınevi .
Mehmet Güven Avcı, İdris Küçükömer'in Düzenin Yabancılaşması. Ketebe Yayınları .
Bu sayfada bir hata mı var?
Hata Bildir