Hilmi Ziya Ülken
1901, İstanbul — ☾ 1974
Hilmi Ziya Ülken (1901-1974), Türkiye'de felsefe ve sosyoloji alanlarında bir gelenek oluşmasında büyük etkisi olmuş ordinaryüs profesör, düşünür ve yazardır. Felsefe, sosyoloji, tarih, psikoloji, mantık ve sanat tarihi gibi geniş bir alanda 71 kitap ve 610'u aşkın makale yayımlamıştır. Anadoluculuk düşüncesinin öncü isimlerinden biridir.
Mehmet Hilmi Ziya Ülken, 3 Ekim 1901'de İstanbul'da dünyaya geldi. Babası kimyager Mehmed Ziya, annesi Müşefike Hanım'dır. Çocukluğunu İstanbul'un zengin kültürel atmosferinde geçiren Ülken, erken yaşlarda entelektüel merakını geliştirdi.
İlk ve orta öğrenimini İstanbul'da tamamlayan Ülken, 1918'de İstanbul Sultanisi'nden mezun oldu. Ardından Mekteb-i Mülkiye'ye girdi ve 1921'de bu okuldan mezun oldu. Aynı yıl Dârülfünûn-ı Osmânî Edebiyat Fakültesi Beşerî Coğrafya bölümüne asistan olarak atandı.
1918-1919 yıllarında arkadaşlarıyla birlikte el yazması olarak Anadolu dergisini çıkardı. Bu yıllar, Ülken'in 'Anadoluculuk' ya da kendi deyişiyle 'Memlekketçilik' düşüncesini şekillendirmeye başladığı dönemdir. 1923-1924'te Mihrab ve Anadolu Mecmuası'nı yayımladı.
1927 yılında Felsefe ve İçtimaiyat dergisini kurdu. 1928'de Cumhuriyet döneminin ilk Felsefe Cemiyeti'ni kurdu. 1931'de Umumi İçtimaiyat ve Aşk Ahlâkı'nı, 1932-33'te iki ciltlik Türk Tefekkür Tarihi'ni yayımladı. Bu eserler onu düşünce tarihinin önde gelen isimlerinden biri olarak tanıttı.
1933'te üniversite reformundan sonra İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi'nde Türk Medeniyeti Tarihi doçentliğine atandı. 1934'te araştırma için Berlin'e gönderildi. 1935'te Uyanış Devirlerinde Tercümenin Rolü adlı önemli eserini yayımladı. 1938-1943 yılları arasında Nurullah Ataç, Sabahattin Eyüboğlu ile birlikte İnsan dergisini yayımladı.
1941'de profesör unvanını aldı. 1943'ten itibaren Sosyoloji Dergisi'ni yayımlamaya başladı. 1944'te yeni kurulan Sosyoloji Kürsüsü'nün başına getirildi. 1946'da İslâm Düşüncesi ve Ahlâk adlı önemli eserlerini yayımladı.
1949'da Ankara Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi'ne geçti; burada mantık ve sistematik felsefe dersleri verdi. Aynı yıl Sosyoloji Derneği'ni kurdu. UNESCO'nun davetlisi olarak Oslo'da Uluslararası Sosyoloji Birliği'nin kuruluşuna katıldı.
1957 yılında ordinaryüs profesör unvanını aldı. 1960'lı ve 70'li yıllarda olgunluk dönemi eserlerini verdi: Türkiye'de Çağdaş Düşünce Tarihi (1966), Bilgi ve Değer (1967), İslâm Felsefesi: Kaynakları ve Tesirleri (1967), Eğitim Felsefesi (1967), Varlık ve Oluş (1968).
1971'de emekli oldu, ancak İlâhiyat Fakültesi'ndeki görevine 1973'e kadar devam etti. 5 Haziran 1974'te İstanbul'da hayata gözlerini yumdu. Geride 71 kitap, 11 çeviri eser ve 55 dergide yayımlanmış 610'u aşkın makale bıraktı.
Eğitim Hayatı
Yayınevleri
Düşünsel Çizgi
Ülken, Türkiye'de felsefe ve sosyoloji geleneklerinin oluşmasında kurucu bir rol üstlenmiş, Doğu ve Batı düşünce geleneklerini birleştiren özgün bir sentez geliştirmiştir. İslâm felsefesini sistematik olarak incelemiş, tercümenin medeniyetlerin uyanışındaki belirleyici rolünü ortaya koymuştur.
Anadoluculuk Dönemi (1918-1930)
1918–1930Anadoluculuk düşüncesinin geliştirilmesi, el yazması dergiler, Felsefe Cemiyeti'nin kuruluşu.
Akademik Kuruculuk Dönemi (1931-1948)
1931–1948Türk düşünce tarihi ve sosyolojinin sistematik eserlerinin yazılması. İslâm felsefesi çalışmalarının başlaması.
Olgunluk ve Sentez Dönemi (1949-1974)
1949–1974Ankara Üniversitesi'nde ordinaryüs profesörlük. Felsefe, sosyoloji ve İslâm düşüncesinin sentezini içeren büyük eserlerin verilmesi.
Kamusal Faaliyetler
Uzmanlık Alanları & Kavramlar
Uzmanlık Alanları
Temel Kavramlar
Vefatı
1974 — 5 Haziran'da İstanbul'da vefat etti
Toplam 27 eser · Kronolojik sıralama (yeniden eskiye)
1970'ler
Genel Felsefe Dersleri
Araştırma1960'ler
Sosyoloji Sözlüğü
AraştırmaVarlık ve Oluş
AraştırmaBilgi ve Değer
AraştırmaEğitim Felsefesi
AraştırmaTürkiye'de Çağdaş Düşünce Tarihi
Araştırma1950'ler
Felsefeye Giriş II
AraştırmaFelsefeye Giriş I
Araştırmaİbn Sina
İncelemeİbn Haldun
İncelemeTarihi Maddeciliğe Reddiye
Araştırma1940'ler
İslâm Sanatı
AraştırmaMillet ve Tarih Şuuru
AraştırmaFarabi
İncelemeİslâm Düşüncesi
AraştırmaAhlâk
AraştırmaTürk Mistikleri
AraştırmaMantık Tarihi
AraştırmaZiya Gökalp
İncelemeİçtimai Doktrinler Tarihi
Araştırma1930'ler
Uyanış Devirlerinde Tercümenin Rolü
AraştırmaYirminci Asır Filozofları
Araştırmaİnsani Vatanperverlik
DenemeTürk Tefekkür Tarihi
AraştırmaAşk Ahlâkı
DenemeUmumi İçtimaiyat
AraştırmaAkademik Görevler
Asistan — Dârülfünûn / İstanbul Üniversitesi
Doçent — İstanbul Üniversitesi
Profesör — İstanbul Üniversitesi
Sosyoloji Kürsüsü Başkanı — İstanbul Üniversitesi
Ordinaryüs Profesör — Ankara Üniversitesi
Kurumsal Roller
Kurucu — Felsefe Cemiyeti
Cumhuriyet'in ilk Felsefe Cemiyeti.
Kurucu — Türk Sosyoloji Derneği
Ankara'da kurulan dernek.
Yayıncı — İnsan Dergisi
Nurullah Ataç, Sabahattin Eyüboğlu ile birlikte.
Yayın Yönetmeni — Sosyoloji Dergisi
İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi yayını.
Danışma Kurulu Üyesi — UNESCO
Uluslararası Sosyoloji Birliği'nin kuruluşuna katılım.
Zaman Çizelgesi
3 Ekim'de İstanbul'da dünyaya geldi
İstanbul Sultanisi'nden mezun oldu
Anadoluculuk düşüncesini geliştirmeye başladı, el yazması Anadolu dergisini çıkardı
Mekteb-i Mülkiye'den mezun oldu; Dârülfünûn'da asistanlığa başladı
Cumhuriyet'in ilk Felsefe Cemiyeti'ni kurdu
Umumi İçtimaiyat ve Aşk Ahlâkı yayımlandı
Türk Tefekkür Tarihi'nin birinci cildi yayımlandı
İstanbul Üniversitesi'nde doçentliğe atandı
Uyanış Devirlerinde Tercümenin Rolü yayımlandı
İnsan dergisini yayımlamaya başladı
Profesör unvanını aldı
İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Kürsüsü başkanlığına atandı
İslâm Düşüncesi ve Ahlâk yayımlandı
Ankara Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi'ne geçti; Sosyoloji Derneği'ni kurdu
Ordinaryüs profesör unvanını aldı
Türkiye'de Çağdaş Düşünce Tarihi yayımlandı
İslâm Felsefesi, Bilgi ve Değer, Eğitim Felsefesi yayımlandı
Emekli oldu
5 Haziran'da İstanbul'da vefat etti
Entelektüel Gelişim Dönemleri
Anadoluculuk Dönemi (1918-1930)
1918–1930Anadoluculuk düşüncesinin geliştirilmesi, el yazması dergiler, Felsefe Cemiyeti'nin kuruluşu.
Akademik Kuruculuk Dönemi (1931-1948)
1931–1948Türk düşünce tarihi ve sosyolojinin sistematik eserlerinin yazılması. İslâm felsefesi çalışmalarının başlaması.
Olgunluk ve Sentez Dönemi (1949-1974)
1949–1974Ankara Üniversitesi'nde ordinaryüs profesörlük. Felsefe, sosyoloji ve İslâm düşüncesinin sentezini içeren büyük eserlerin verilmesi.
Alıntılar
"Aşk ruhun olgunluğudur. Hem zaafıdır hem kuvvetidir."
"İnsanın, tarihî bir mahsul olduğu muhakkaktır."
"Kendimizi bulmak, kendimize dönmek bugünün en esaslı meselesi olmuştur."
"Ruhunda istiklâl olmayan hür değildir."
"Devlet eğitiminin esası, fertleri kendi makinesine göre yetiştirmektir."
"Saadeti arayan insanlar, evlerini bulamayan, fakat bir evleri olduğunu bilen sarhoşlar gibidir."
Kaynakça
TDV İslâm Ansiklopedisi, ÜLKEN, Hilmi Ziya .
Kaynağa Git →Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü, Hilmi Ziya Ülken .
Bu sayfada bir hata mı var?
Hata Bildir